విమర్శనాత్మక మూల్యాంకనంతోనే పరిశోధన శాస్త్రీయత నిర్ధారణ
- గీతం ఆతిథ్య ఉపన్యాసంలో ఐసర్ మొహాలీ ప్రొఫెసర్ డాక్టర్ ఫిలోస్ కోషి
హైదరాబాద్: ఒక పరిశోధన యొక్క శాస్త్రీయ స్వభావం కేవలం దాని అంశం ఆధారంగా మాత్రమే నిర్ణయించబడదని, పరిశోధన, పరీక్ష, విమర్శనాత్మక మూల్యాంకనం, జ్ఞానాన్వేషణకు అనుసరించే పద్ధతులే దాని శాస్త్రీయతను నిర్ధారిస్తాయని ఐఐఎస్ఈఆర్ (ఐసర్) మొహాలీ హ్యుమానిటీస్ అండ్ సోషల్ సైన్సెస్ విభాగం తత్వశాస్త్ర అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ డాక్టర్ ఫిలోస్ కోషి పేర్కొన్నారు.
హైదరాబాద్‌లోని గీతం స్కూల్ ఆఫ్ హ్యుమానిటీస్ అండ్ సోషల్ సైన్సెస్ అప్లైడ్ సైకాలజీ విభాగం ఆధ్వర్యంలో గురువారం ‘విజ్ఞాన శాస్త్రాన్ని శాస్త్రీయంగా మార్చేది ఏమిటి? మారుతున్న పద్ధతులు, వాస్తవికత భావనలు’ అనే అంశంపై ఆతిథ్య ఉపన్యాసం నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమంలో ముఖ్య వక్తగా పాల్గొన్న డాక్టర్ ఫిలోస్ కోషి శాస్త్రీయ తార్కికత పునాదులు, శాస్త్రీయ పద్ధతుల పరిణామ క్రమంపై వివరించారు.
తత్వశాస్త్రం, తర్కం, శాస్త్రీయ పరిశోధన, మనస్తత్వశాస్త్ర అంశాలను అనుసంధానిస్తూ అంతర్‌శాఖా దృక్పథాన్ని ఆయన వివరించారు. పరికల్పనా-అవరోహణ నమూనా, కార్ల్ పాపర్ మిథ్యావాద సిద్ధాంతం, డ్యూహెమ్-క్వైన్ సిద్ధాంతం, థామస్ కూన్ శాస్త్రీయ మార్పు సిద్ధాంతం వంటి కీలక తాత్విక భావనలను చర్చించారు.
శాస్త్రీయ హేతుబద్ధత, పరికల్పనల పరీక్ష, నిర్ధారణ, మిథ్యావాదయోగ్యత, శాస్త్రీయ సిద్ధాంతాల మూల్యాంకనంలో ఎదురయ్యే సవాళ్లపై ఈ ఉపన్యాసం విలువైన అవగాహన కల్పించింది. శాస్త్రీయ జ్ఞానం ఏ విధంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది, వాస్తవికతపై మన అవగాహన కాలానుగుణంగా ఎలా మారుతుంది అనే అంశాలపై పాల్గొన్నవారు విమర్శనాత్మకంగా ఆలోచించేలా ప్రోత్సహించింది.
ఈ కార్యక్రమానికి గీతం స్కూల్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్ డాక్టర్ రిచా శర్మ అధ్యక్షత వహించారు. ఆమె సభికులకు స్వాగతం పలికి, ప్రారంభోపన్యాసం ద్వారా కార్యక్రమ నేపథ్యాన్ని వివరించారు. అనంతరం ముగింపు ప్రసంగంలో డాక్టర్ ఫిలోస్ కోషి పంచుకున్న విలువైన విషయాలను ప్రశంసించారు. అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ డాక్టర్ నవ్య వందన సమర్పణతో కార్యక్రమం ముగిసింది. విజ్ఞానశాస్త్ర తత్వశాస్త్రం, పరిశోధనా ఆచరణపై వివిధ రంగాల మధ్య చర్చకు వేదికగా నిలిచిన ఈ కార్యక్రమం, విద్యార్థులు, అధ్యాపకుల్లో విమర్శనాత్మక ఆలోచనా దృక్పథాన్ని పెంపొందించేందుకు దోహదపడింది.
హైదరాబాద్‌లోని గీతం స్కూల్ ఆఫ్ హ్యుమానిటీస్ అండ్ సోషల్ సైన్సెస్ అప్లైడ్ సైకాలజీ విభాగం ఆధ్వర్యంలో గురువారం ‘విజ్ఞాన శాస్త్రాన్ని శాస్త్రీయంగా మార్చేది ఏమిటి? మారుతున్న పద్ధతులు, వాస్తవికత భావనలు’ అనే అంశంపై ఆతిథ్య ఉపన్యాసం నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమంలో ముఖ్య వక్తగా పాల్గొన్న డాక్టర్ ఫిలోస్ కోషి శాస్త్రీయ తార్కికత పునాదులు, శాస్త్రీయ పద్ధతుల పరిణామ క్రమంపై వివరించారు.
తత్వశాస్త్రం, తర్కం, శాస్త్రీయ పరిశోధన, మనస్తత్వశాస్త్ర అంశాలను అనుసంధానిస్తూ అంతర్‌శాఖా దృక్పథాన్ని ఆయన వివరించారు. పరికల్పనా-అవరోహణ నమూనా, కార్ల్ పాపర్ మిథ్యావాద సిద్ధాంతం, డ్యూహెమ్-క్వైన్ సిద్ధాంతం, థామస్ కూన్ శాస్త్రీయ మార్పు సిద్ధాంతం వంటి కీలక తాత్విక భావనలను చర్చించారు.
శాస్త్రీయ హేతుబద్ధత, పరికల్పనల పరీక్ష, నిర్ధారణ, మిథ్యావాదయోగ్యత, శాస్త్రీయ సిద్ధాంతాల మూల్యాంకనంలో ఎదురయ్యే సవాళ్లపై ఈ ఉపన్యాసం విలువైన అవగాహన కల్పించింది. శాస్త్రీయ జ్ఞానం ఏ విధంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది, వాస్తవికతపై మన అవగాహన కాలానుగుణంగా ఎలా మారుతుంది అనే అంశాలపై పాల్గొన్నవారు విమర్శనాత్మకంగా ఆలోచించేలా ప్రోత్సహించింది.
ఈ కార్యక్రమానికి గీతం స్కూల్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్ డాక్టర్ రిచా శర్మ అధ్యక్షత వహించారు. ఆమె సభికులకు స్వాగతం పలికి, ప్రారంభోపన్యాసం ద్వారా కార్యక్రమ నేపథ్యాన్ని వివరించారు. అనంతరం ముగింపు ప్రసంగంలో డాక్టర్ ఫిలోస్ కోషి పంచుకున్న విలువైన విషయాలను ప్రశంసించారు. అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ డాక్టర్ నవ్య వందన సమర్పణతో కార్యక్రమం ముగిసింది. విజ్ఞానశాస్త్ర తత్వశాస్త్రం, పరిశోధనా ఆచరణపై వివిధ రంగాల మధ్య చర్చకు వేదికగా నిలిచిన ఈ కార్యక్రమం, విద్యార్థులు, అధ్యాపకుల్లో విమర్శనాత్మక ఆలోచనా దృక్పథాన్ని పెంపొందించేందుకు దోహదపడింది.